Tổn thất hàng hóa gia công: trách nhiệm thuộc về ai?

Phương Ấu Tài │ Tổng Giám đốc, TIS Vietnam Insurance Broker  |  Chuyên mục: Những điều doanh nghiệp nên biết về bảo hiểm

Việt Nam là một trong những trung tâm sản xuất và gia công xuất khẩu lớn của khu vực. Trong các ngành như dệt may, da giày, gỗ – nội thất, điện tử và nhiều ngành sản xuất xuất khẩu khác, việc doanh nghiệp nhận nguyên phụ liệu, bán thành phẩm hoặc thành phẩm của khách hàng để gia công là rất phổ biến.

Điều này cũng tạo ra một rủi ro rất đặc thù: có những tài sản trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng đang nằm trong nhà máy nhưng lại không thuộc sở hữu của doanh nghiệp.

Mùa tái tục bảo hiểm đang đến gần. Với các doanh nghiệp nhận gia công, đây là thời điểm nên kiểm tra lại một hạng mục tài sản rất dễ bị bỏ sót: nguyên phụ liệu, bán thành phẩm và thành phẩm của chủ hàng (bên đặt gia công) đang được lưu giữ tại nhà máy có thực sự được bảo hiểm đầy đủ hay chưa?

Đây là điểm các doanh nghiệp nhận gia công nên kiểm tra kỹ trước kỳ tái tục năm nay.

Quyền sở hữu và trách nhiệm không phải lúc nào cũng thuộc cùng một bên

Giả sử Công ty A giao nguyên phụ liệu trị giá 20 tỷ đồng cho Công ty B gia công. Khi hàng đang ở nhà máy của B thì xảy ra cháy. Hàng vẫn thuộc sở hữu của A, nhưng điều đó chưa đủ để xác định ai chịu tổn thất. Cần xem lại hợp đồng gia công, trách nhiệm bảo quản, thỏa thuận về phân định rủi ro, nguyên nhân tổn thất và trách nhiệm của từng bên.

Về nguyên tắc, chủ sở hữu nguyên vật liệu chịu rủi ro đối với nguyên vật liệu và sản phẩm làm ra từ nguyên vật liệu đó cho đến khi sản phẩm được giao, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Tuy nhiên, B có nghĩa vụ bảo quản nguyên vật liệu được giao. Nếu tổn thất liên quan đến việc B vi phạm nghĩa vụ bảo quản hoặc trách nhiệm đã cam kết, B có thể phải đối mặt với yêu cầu bồi thường từ A – có thể lên đến toàn bộ giá trị hàng. Chưa kể nguy cơ mất đơn hàng, mất uy tín với chủ hàng.

Vì vậy, khi xem xét một vụ tổn thất, nên đặt riêng ba câu hỏi:

• Hàng thuộc sở hữu của ai?
• Hợp đồng gia công phân định rủi ro như thế nào?
• Bên nhận gia công có phát sinh trách nhiệm bồi thường hay không?

Doanh nghiệp có bảo hiểm tài sản chưa có nghĩa hàng của chủ hàng cũng được bảo hiểm

Nhà xưởng, máy móc và hàng hóa của doanh nghiệp đã được bảo hiểm không có nghĩa hàng hóa của chủ hàng đang ở nhà máy cũng mặc nhiên nằm trong phạm vi bảo hiểm.

Doanh nghiệp cần kiểm tra hợp đồng bảo hiểm có bao gồm tài sản của chủ hàng đang được trông giữ, quản lý hoặc kiểm soát hay không. Nếu có, danh mục tài sản cần thể hiện rõ hàng hóa thuộc bên nào; đồng thời số tiền bảo hiểm dành cho hạng mục này có đủ so với giá trị hàng thực tế hay không?

“Bảo hiểm cho nhà xưởng, máy móc và hàng hóa của doanh nghiệp chưa có nghĩa hàng của chủ hàng cũng được bảo hiểm. Đây là khoảng trống rất dễ bị bỏ qua, và thường chỉ lộ ra vào đúng lúc doanh nghiệp nhận gia công cần bảo hiểm nhất.”

— Phương Ấu Tài │ Tổng Giám đốc, TIS Vietnam Insurance Broker

Chủ hàng đã mua bảo hiểm, doanh nghiệp vẫn có thể phát sinh trách nhiệm

Một suy nghĩ khá phổ biến là: “Hàng của khách đã được khách mua bảo hiểm rồi thì doanh nghiệp không cần lo nữa”. Không hẳn như vậy.

Sau khi bồi thường cho chủ hàng, nếu tổn thất thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp nhận gia công, doanh nghiệp bảo hiểm của chủ hàng có thể yêu cầu doanh nghiệp này bồi hoàn trong phạm vi số tiền đã bồi thường. Điều này tùy nguyên nhân tổn thất, trách nhiệm của các bên và điều kiện hợp đồng.

Nói cách khác, hàng của chủ hàng đã được bảo hiểm không đồng nghĩa doanh nghiệp nhận gia công được miễn trách nhiệm đối với tổn thất đó. Doanh nghiệp vẫn có thể phải đối diện với khoản đòi bồi hoàn từ công ty bảo hiểm.

Vì thế, đây cũng là điểm hai bên nên làm rõ khi ký hợp đồng gia công và rà soát hợp đồng bảo hiểm.

Đừng chỉ nhìn giá trị hàng hôm nay – hãy nhìn thời điểm cao nhất

Hàng gia công thường biến động rất lớn theo đơn hàng và mùa vụ.

Có thời điểm doanh nghiệp chỉ giữ 20 tỷ đồng hàng của chủ hàng, nhưng vào mùa cao điểm con số này có thể tăng lên gấp nhiều lần.

Nếu chương trình bảo hiểm chỉ được thiết kế dựa trên giá trị bình quân, đến đúng lúc hàng tập trung nhiều nhất lại xảy ra tổn thất thì số tiền bảo hiểm có thể không đủ. Vì vậy, doanh nghiệp nên xác định giá trị hàng của chủ hàng có thể đạt mức cao nhất trong kỳ bảo hiểm, thay vì chỉ nhìn vào con số tại ngày tái tục, đồng thời trao đổi với đơn vị tư vấn về phương án kê khai và điều chỉnh số tiền bảo hiểm phù hợp.

“Đúng và đủ” bắt đầu từ việc xác định rõ tài sản và trách nhiệm

Không có một cấu trúc bảo hiểm phù hợp cho mọi mô hình gia công.

Trước mỗi kỳ tái tục, doanh nghiệp nên nhìn xuyên suốt một chuỗi:

Hàng thuộc sở hữu của ai → ai chịu rủi ro và có trách nhiệm bảo quản → thời điểm bàn giao, tiếp nhận hàng → giá trị hàng có thể đạt mức cao nhất → phạm vi bảo hiểm tài sản và trách nhiệm → quyền yêu cầu bồi hoàn sau tổn thất.

Đặc biệt, hợp đồng gia công và hợp đồng bảo hiểm nên được xem xét cùng nhau, bởi những gì doanh nghiệp cam kết với chủ hàng trong hợp đồng thương mại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm khi tổn thất xảy ra.

Từ góc độ tư vấn, TIS luôn lưu ý khách hàng như sau:

“Đừng đợi đến khi xảy ra tổn thất mới hỏi: “Hàng này thuộc hợp đồng bảo hiểm của ai?” Với doanh nghiệp nhận gia công, tài sản cần quan tâm không chỉ là những gì doanh nghiệp sở hữu, mà còn là những gì doanh nghiệp đang nhận giữ, quản lý và có thể phải chịu trách nhiệm.”

— Phương Ấu Tài │ Tổng Giám đốc, TIS Vietnam Insurance Broker

Làm rõ từ trước sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế bảo hiểm thiếu hoặc bảo hiểm trùng (Contribution Insurance) và nhận ra những trách nhiệm chưa được bảo vệ phù hợp.

3 câu hỏi doanh nghiệp nên trả lời trước kỳ tái tục

• Hợp đồng bảo hiểm hiện tại có bao gồm hàng hóa của chủ hàng đang nhận giữ không, và danh mục tài sản đã thể hiện rõ hàng thuộc bên nào chưa?
• Giá trị hàng của chủ hàng tại thời điểm cao nhất trong kỳ bảo hiểm là bao nhiêu, và số tiền bảo hiểm hiện tại có đủ không?
• Hợp đồng gia công quy định trách nhiệm của doanh nghiệp như thế nào, và các hợp đồng bảo hiểm hiện có đã bảo vệ phù hợp với trách nhiệm đó chưa?

Chỉ cần một câu trả lời là “chưa chắc”, đó đã là lý do để rà soát lại trước kỳ tái tục.

---

* Nội dung bài viết mang tính tham khảo chung, không thay thế tư vấn bảo hiểm hoặc pháp lý cho từng trường hợp cụ thể. Phạm vi bảo hiểm phụ thuộc vào điều kiện của từng hợp đồng bảo hiểm và hợp đồng gia công.